Siedem kolorowych kół ułożonych wzdłuż sylwetki wygląda jak gotowa odpowiedź na pytanie o czakry. Mnie ciekawi to, co z tego obrazka zniknęło. Dawne lotosy miały płatki zapisane sylabami, zamieszkiwały je bóstwa, a ich liczba zależała od tradycji. Znana dziś tęczowa siódemka ma długą historię, ale nie przez cały czas wyglądała tak samo.
Spis treści
Czakry to centra ciała subtelnego, z którymi pracuje się w medytacji i praktykach duchowych. Ich koncepcja rozwijała się w tradycjach tantrycznych, zarówno hinduistycznych, jak i buddyjskich. Współczesna ezoteryka połączyła część tych nauk z własnym językiem energii, emocji i rozwoju. Żeby zrozumieć czakry, trzeba przyjrzeć się obu tym opowieściom.
Co znaczy słowo czakra?
Sanskryckie cakra oznacza koło. W opisach praktyk duchowych czakry przybierają również postać lotosów, dlatego na dawnych przedstawieniach tak często widzimy kwiaty o różnej liczbie płatków.
Wyobraź sobie różnicę między kolorową kropką a kwiatem, którego każdy płatek niesie określony znak. Kropkę rozpoznajesz od razu. Kwiat wymaga odczytania. Ten drugi obraz jest bliższy rozbudowanym opisom tantrycznym, w których znaczenie mają dźwięki, figury i obecność bóstw.
W języku jogi pojawiają się też nadi, czyli kanały ciała subtelnego. W systemie związanym z kundalini szczególną rolę odgrywa centralna suszumna. To w odniesieniu do niej opowiada się o kolejnych centrach i wznoszeniu duchowej mocy. Samo określenie położenia czakry jest więc dopiero początkiem jej opisu.
Zanim pojawiła się jedna popularna mapa
Na pytanie, ile jest czakr, dzisiejszy poradnik zwykle odpowiada jednym słowem. Siedem. Historia przynosi więcej odpowiedzi, ponieważ różne tradycje posługiwały się różnymi układami centrów. Spotykamy systemy pięciu, sześciu, dziewięciu czy większej liczby czakr.
Także praktyki buddyjskiej tantry mają własne układy. Pod wspólną nazwą kryją się nauki wyrastające z odmiennych przekazów religijnych. Zmieniają się liczba centrów, szczegóły ich rozmieszczenia i powiązania z praktyką.
Najłatwiej zrozumieć tę różnorodność, gdy spojrzymy na czakry jako na mapę konkretnej drogi duchowej. Mapa pielgrzyma zaznacza inne miejsca niż mapa żeglarza. Każda służy poruszaniu się, lecz kieruje uwagę ku czemuś innemu. Podobnie dawne systemy czakr organizowały określone medytacje i rytuały.
Dlatego rozbieżność między dwoma przedstawieniami potrafi powiedzieć więcej o ich pochodzeniu niż idealne podobieństwo siedmiu współczesnych grafik.
Co robiono z czakrami w dawnych praktykach?
W praktykach tantrycznych czakrę wizualizowano, skupiając uwagę na jej postaci i związanych z nią dźwiękach. Praca obejmowała mantry, bóstwa oraz żywioły. Miała prowadzić do duchowego przeobrażenia i wyzwolenia.
Dobrze pokazuje to opis Muladhary w tekście Shat-cakra-nirupana. Czteropłatkowy lotos zawiera litery, obszar ziemi przedstawiony jako kwadrat i złożoną symbolikę boskich postaci. Pojawia się w nim również kundalini zwinięta wokół lingi. To gęsty obraz religijny, którego współczesne hasło o poczuciu bezpieczeństwa obejmuje zaledwie niewielki wycinek późniejszych interpretacji.
Przy Manipurze ten sam tekst opisuje lotos o dziesięciu płatkach i barwie deszczowej chmury. W jego wnętrzu znajduje się czerwony trójkąt ognia. Już ten szczegół potrafi zaskoczyć osobę przyzwyczajoną do jednolicie żółtego koła na wysokości brzucha.
Kiedy patrzę na takie opisy, widzę, jak wiele ginie przy skracaniu duchowego języka do pojedynczego słowa. Ogień, dźwięk i boska postać tworzą tutaj całość. Każdy składnik ma swoje miejsce w praktyce.
Skąd wziął się system siedmiu czakr?
Jednym z tekstów, które najmocniej wpłynęły na późniejsze przedstawienia czakr, jest Shat-cakra-nirupana Purnanandy, pochodząca z XVI wieku i datowana na 1577 rok. Jej tytuł oznacza opis sześciu centrów. To część większego dzieła Shri-tattva-cintamani.
Dlaczego sześciu, skoro mówimy o siedmiu? Ponieważ tekst przedstawia sześć czakr, a ponad nimi Sahasrarę, tysiącpłatkowy lotos, stanowiący zwieńczenie drogi. W takim ujęciu korona ma odrębny status. Popularna siódemka spłaszcza tę różnicę, ustawiając wszystkie centra w jednym szeregu.
Sam układ ma wcześniejsze odpowiedniki. Purnananda nie wymyślił czakr ani całej koncepcji sześciu centrów i ich zwieńczenia. Jego opis stał się natomiast jednym z najważniejszych punktów odniesienia dla późniejszych czytelników.
W 1919 roku ukazała się książka The Serpent Power, wydana pod nazwiskiem Arthur Avalon, którym posługiwał się John Woodroffe. Zawierała przekład tego tekstu wraz z komentarzem. Otworzyła anglojęzycznym odbiorcom drogę do rozbudowanego opisu kundalini i czakr.
Warto zatrzymać się przy tej dacie. Pomiędzy dawnym tekstem a dzisiejszą grafiką znajdują się przekłady, komentarze i kolejne interpretacje. Każdy z tych etapów coś uwydatniał, a coś zostawiał na dalszym planie.
Siedem czakr i ich współczesne znaczenie
Poniższa tabela przedstawia popularny współczesny model siedmiu czakr. Łączy nazwy wywodzące się z tradycji indyjskich z tęczowymi kolorami i znaczeniami rozpowszechnionymi w dzisiejszej ezoteryce. Położenia podano orientacyjnie, ponieważ również w ich opisie występują różnice między szkołami.
| Czakra | Obszar przypisania | Popularny kolor | Współczesny motyw interpretacyjny |
|---|---|---|---|
| Muladhara, czakra podstawy | Podstawa kręgosłupa, okolica krocza | Czerwony | Zakorzenienie, przetrwanie, poczucie oparcia |
| Swadhisthana, czakra sakralna | Podbrzusze, okolica miednicy | Pomarańczowy | Przyjemność, seksualność, twórczy przepływ |
| Manipura, czakra splotu słonecznego | Brzuch, okolica pępka i splotu słonecznego | Żółty | Wola, sprawczość, siła osobista |
| Anahata, czakra serca | Środek klatki piersiowej | Zielony | Miłość, współczucie, otwieranie się na więź |
| Wiszuddha, czakra gardła | Gardło | Niebieski | Głos, wyrażanie siebie, komunikacja |
| Adźńa, czakra trzeciego oka | Okolica między brwiami | Indygo | Wewnętrzne widzenie, intuicja, rozeznanie |
| Sahasrara, czakra korony | Szczyt głowy lub ponad nim | Fioletowy albo biały | Duchowe poznanie, jedność, przekraczanie odrębności |
Ten model układa doświadczenie w czytelną drogę. Zaczynamy od oparcia w świecie materialnym, przechodzimy przez pragnienie i wolę, docieramy do serca, głosu oraz wewnętrznego poznania. Korona otwiera temat przekroczenia własnego, osobnego ja.
Współczesny język czakr potrafi dzięki temu bardzo szybko uruchomić wyobraźnię. Człowiek, który stale milczy mimo potrzeby wypowiedzenia własnego zdania, rozpozna temat gardła. Ktoś zajęty zdobywaniem wpływu i podejmowaniem decyzji odnajdzie swoje pytania przy splocie słonecznym. Tak działa dzisiejsza interpretacja znaczenia czakr, przekładając je na rozpoznawalne obszary życia.
Przy trzecim oku pojawia się z kolei pytanie o jakość wewnętrznego rozeznania. Rozwijam je w tekście o tym, jak odróżnić intuicję od pragnienia, bo usłyszenie własnego głosu i usłyszenie tego, co chcemy usłyszeć, prowadzi w różne strony.
Kiedy czakry otrzymały kolory tęczy?
Tęczowa kolejność kolorów nie była wspólną zasadą dawnych systemów czakr. W historycznych opisach osobną barwę mógł mieć lotos, inną litery na jego płatkach, a jeszcze inną umieszczony wewnątrz znak żywiołu.
Dobrym przykładem jest Anahata. W opisie Purnanandy lotos serca ma barwę kwiatu bandhuka, czyli czerwoną. W jego wnętrzu znajduje się obszar powietrza o kolorze dymu. Dzisiejsza zielona czakra serca należy do innego sposobu porządkowania tych znaczeń.
Na zachodnie wyobrażenia silnie wpłynęła teozofia. W 1927 roku Charles W. Leadbeater wydał The Chakras, przedstawiając własną ezoteryczną wizję centrów. Kolejne dziesięciolecia przyniosły dalsze powiązania z barwami, psychologią i pracą z ciałem.
Kurt Leland, autor historii zachodniego systemu czakr, wskazuje 1977 rok jako moment połączenia tęczowego porządku z popularną listą cech w publikacjach Kena Dychtwalda. To etap formowania się znanego dziś zestawu, a nie data narodzin samej idei czakr.
Tęcza okazała się niezwykle łatwa do zapamiętania. Ma kierunek, wyraźną kolejność i gotową opowieść o przejściu od czerwieni u podstawy do fioletu korony. Powtarzana w książkach i na ilustracjach zaczęła wyglądać jak obraz, który musiał istnieć od zawsze.
Kolor porządkuje znaczenie także w innych dziedzinach ezoteryki. W symbolice świec współtworzy intencję i charakter obrzędu. Przypisanie tej samej barwy do świecy i czakry wymaga jednak świadomego wyboru konkretnego systemu korespondencji. Sama zbieżność kolorów nie opowiada jeszcze historii ich pochodzenia.
Od lotosu medytacji do języka codziennych emocji
Największa zmiana dotyczyła celu, dla którego sięgano po mapę czakr. W dawnych opisach prowadziła ona przez określoną praktykę religijną. We współczesnych książkach często staje się językiem opowiadania o sobie.
Stąd tak rozpowszechnione określenia jak zablokowana czakra gardła, otwieranie serca czy równoważenie czakr. Wyrażają dzisiejsze rozumienie przepływu energii, a wraz z nim pytania o własne potrzeby, bliskość i duchowy kierunek. Słowo pozostaje znajome, lecz zakres jego użycia bardzo się poszerzył.
Tę zmianę widać szczególnie mocno, gdy zestawimy dwie wypowiedzi o sercu. Jedna prowadzi uwagę do lotosu z literami, figurą żywiołu i boską obecnością. Druga mówi o gotowości do przyjmowania miłości. Obie posługują się nazwą Anahata, ale każda otwiera inny rodzaj praktyki.
Nie chcę gubić tej różnicy. Historia symbolu wzbogaca jego odczytanie. Dzięki niej pod znanym obrazem pojawiają się wcześniejsze warstwy. Zielone koło odsłania czerwony lotos, a pod hasłem o emocjach wraca pytanie o duchowe wyzwolenie.
Najczęstsze pytania o czakry
Kilka krótkich odpowiedzi pomaga uporządkować nazwy i rozbieżności, które pojawiają się podczas pierwszego spotkania z tym tematem.
Ile jest czakr?
W najpopularniejszym współczesnym modelu wyróżnia się siedem głównych czakr. Dawne tradycje stosowały również inne układy. Liczba centrów zależy od przyjętej szkoły i praktyki.
Czy czakry pochodzą z hinduizmu?
Koncepcja czakr rozwijała się w tradycjach tantrycznych hinduizmu i buddyzmu. Współczesny zachodni model zawiera również późniejsze wpływy teozoficzne i psychologiczne.
Dlaczego niektóre źródła wymieniają sześć czakr?
W układzie opisanym w Shat-cakra-nirupana sześć centrów zwieńcza Sahasrara, mająca odrębny status. Popularny model siedmiu czakr ujmuje je razem.
Czy czakra serca zawsze była zielona?
Nie. Purnananda opisuje lotos Anahaty w barwie czerwonego kwiatu bandhuka. Zielone serce należy do popularnego współczesnego porządku tęczowego.
Czy kundalini i czakry oznaczają to samo?
Kundalini jest duchową mocą, przedstawianą w przywołanej tradycji jako zwinięty wąż. Czakry są centrami związanymi z jej drogą. Nazwy odnoszą się do różnych składników tej samej opowieści o przebudzeniu.
Pod siedmioma kolorami pozostały dawne lotosy
W czakrach pociąga mnie możliwość spojrzenia na ciało jak na miejsce spotkania materii i duchowego doświadczenia. Stopy dotykają ziemi, brzuch niesie pragnienie, gardło wydobywa głos. Mapa prowadzi coraz wyżej, aż język codziennych potrzeb ustępuje pytaniu o to, co przekracza osobne ja.
Gdy poznajemy jej historię, ten obraz nabiera głębi. Obok znanej siódemki pojawiają się inne układy, a za jednolitymi kolorami wracają litery i boskie postacie. Tęcza jest jedną z warstw tej opowieści. Dawne lotosy wciąż mają więcej do powiedzenia.
